HYRJE

Në ballafaqimin politik mes Prishtinës e Beogradit se kush e kontrollon dhe e qeveris Kosovën në veri të lumit Ibër, qytetarët e Mitrovicës harrohen lehtë. Deri më sot debati mbi Mitrovicën është përqendruar në çdo gjë përveç se në nevojat dhe brengat e përditshme të qytetarëve. Shumë pak dihet për nevojat e përditshme të njerëzve atje dhe sesi realitetet në veri dhe jug të lumit Ibër dallojnë dhe përngjajnë. 

Për këtë arsye IKS-i ka marrë përsipër  të identifikojë ‘realitetin’ në terren nëpërmjet analizave skenuese. Ekzistojnë shumë nevoja të përbashkëta që mund të shërbejnë si bazë për një lloj tjetër dialogu mes dy komuniteteve – një dialog që bashkon e jo ndarës.

Këto gjashtë analiza të politikave mëtojnë të kontribuojnë pikërisht në këtë lloj debati. Çfarë ka demaskuar  hulumtimi është se këto gjashtë lëmi prekin pa dallim jetët e njerëzve. Në Mitrovicë të diplomuarit nga universiteti si ndeshen me papunësi dhe pakënaqësi, ikin nga qyteti. Shqiptarët ikin në Prishtinë në kërkim të një pune dhe një jete më të mirë, ndërsa serbët, po për të njëjtat arsye, ikin për Serbi. Në cilindo rast, Mitrovica po braktiset nga njerëzit që pretendojnë se janë të gatshëm ta mbrojnë atë me jetën e tyre.

Si duket, armiku më i madh i Mitrovicës nuk është ndarja etnike por papunësia, varfëria, mungesa e perspektivës ekonomike dhe shërbimet e varfëra publike, mes të tjerash. Të gjitha këto së bashku e bëjnë jetën të padurueshme në këtë qytet, dikur më i industrializuari në Kosovë. Ndarja e zonës natyrale ekonomike ka rezultuar në dy tregje të vogla të tkurrura duke detyruar shumë biznese në të dy anët që të mbyllen. Fëmijët e Mitrovicës mësojnë në shkolla me tri ndërrime, pa laboratore, ku marrin arsim të dobët. Qyteti i ndarë ka edhe një problem tjetër të përbashkët: helmimin me plumb. Mitrovica është përshkruar nga OBSh-ja si “një prej katastrofave me plumb më serioze shëndetësore ambientale në botë dhe histori.” Edhe pse institucionet e shëndetësisë vazhdojnë të jenë të ndara, problemet e shëndetësisë vazhdojnë me këmbëngulësi të qëndrojnë të bashkuara. 

Megjithë problemet e sipërpërmendura, qëllimi nuk është të dëshmohet sesi jeta në Mitrovicë është e zymtë dhe e pashpresë. Përkundrazi, qëllimi është që të tregohet se për problemet e përbashkëta ekzistojnë zgjidhje të përbashkëta dhe përtej politikës dhe retorikës së përditshme ekzistojnë baza të përbashkëta, sado të vogla, për bashkëpunim. Këto analiza përmbajnë sugjerime si t’i jepet shtytje ekonomisë; si të integrohet sektori i shëndetësisë; si të rritet besimi i ndërsjelltë dhe të lehtësohet kthimi; hapa për arsim më të mirë; si të përmirësohet qeverisja, për të përmendur vetëm disa prej tyre. Qeveria e Kosovës duhet të jetë më kategorike në trajtimin e nevojave të qytetarëve të Mitrovicës. BE-ja duhet të tregojë lidership të vendosur dhe të rrisë dukshmërinë e saj në veri.

Problemet në Mitrovicë janë të thella dhe, në një perspektivë më të gjerë, ato janë edhe problemet e Kosovës dhe mund të themi edhe të regjionit, prandaj edhe shumë të vështira për t’u zgjidhur. Kështu përmes këtyre analizave, IKS-i shpreson të kontribuojë në mënyrë modeste në zgjidhjen e problemeve të përditshme konkrete të qytetarëve të Mitrovicës larg nga politika e të fortëve. Këto gjashtë skenime janë vetëm maja e ajsbergut përmes të cilave ne shpresojmë të hapim rrugën drejt një debati kuptimplotë.

Qeverisja e çrregullt e Mitrovicës

Ekonomia në Mitrovicë

Arsimi në Mitrovicë

Shëndetësia në Mitrovicë

Procesi i kthimit në Mitrovicë

Trashëgimia e Mitrovicës: pasuri e përbashkët apo barrë?